کد خبر: ۳۵۳۳۱
جمعه ۲۸ آذر ۱۳۹۹ ساعت ۲۱:۴۸
تعداد بازدید:10444
صفحه نخست » استان البرز

درآمدی بر تاریخچه پل دختر کرج

«از قریه کن شمیران تا سلیمانیه (کرج) چهار فرسخ بیشتر است و همه آن دشت و صحرا به جهت گشت و تماشا در نظر از یک پارچه زمرد سبز تر. نیم فرسنگ به سلیمانیه مانده قریه کلاک است. دو ساعت به غروب مانده از رودخانه کرج گذشتم. بنه از پل رفته بودند و آب رودخانه زیاد می نمود.»
(سفرنامه قاجاری ، عبدالعلی ادیب الملک)

به گزارش شهروندالبرز ، به نقل از جام جم البرز ، ابتداي ورودي محله حصار کرج بعد از سينما هجرت واقع شده است. طول پل نزدیک به ۶۱ متر و پهنای آن بیش از ۷ متر است. طاق دهانه‌های بزرگتر با کمان نیم دایره اجرا شده ‌است، در حالی که کمان دهانه‌های طبقه دوم، به شکل جناغی است. راه دسترسی به دهانه‌های طبقه دوم، از طریق راه پله‌ای است که در دهانه کوچک جایگذاری شده‌ است. این دهانه‌ها هم چنین محلی برای استراحت و اتراق به ‌شمار می‌رفته است.

«به رود بزرگی رسیدیم که بر روی آن پل بسته بودند و دارای اتاق زیبا و تمیزی، قدری بالاتر از آب، در پایین پل بر روی رودخانه زده شده بود و اطراف آن باز است. به خواب خوشی فرو رفتم.» (سفرنامه پتیرو دلاواله- ژانویه 1617 م – زمان شاه عباس صفوی)

ستون‌های کناری پل، به جای استوار شدن بر بستر رودخانه بر صخره‌ها و شیب دو سوی رودخانه قرار گرفته ‌است و بیشتر از قلوه سنگ و ملات ساروج ساخته شده ‌است اما بدنه اصلی پل با آجر بنا شده ‌است. روی هم رفته، نمای پل به سبب کمان بزرگ آن، دارای شکوه چشمگیری است و چشم‌انداز زیبایی را بر روی رودخانه کرج پدید می‌آورد.

« شش فرسخی پیش راندیم به امامزاده رسیدیم که در طرف راست جاده قرار داشت، رسیدیم و در نزدیکش رودی جاری که پیوسته سنگ های سفید قبور را شستشو می دهد. چون از قزوین بیرون شدیم، از پلی آجری که بر روی رود کرج زده شده و آبش از البرز سرازیر می شود، گذشتیم.» (سفرنامه سیاح، نویسنده و نقاش فرانسوی ، اوژان فلاندن- سال 1840 م)

پل دختر کرج که در دوران مختلف های تاریخی، نام های خاصی به خود گرفته است، از جمله : پل دختر، پل شاه، پل خاتون، پل سلیمانیه، پل شاه عباسی و پل کرج . این پل بر بقایای پلی کهن‌تر منسوب به دوره سلجوقی ایجاد شده و بازسازی آن در دوره صفوی به این سازه نمای پل‌های دوره صفوی را داده است و به همین دلیل به پل شاه عباسی معروف گردیده است . اما نام پل، در نزد بومیان اصیل کرج همان نام پل دختر است. پل دختر کرج با شماره ۳۵۰۱ در تاریخ ۲۵/۱۲/۱۳۷۹ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده، به واسطه کاربری زیاد در دوره های مختلف تاریخی بازسازی و مرمت شده ‌است به گونه‌ای که شکل نخستین آن تا اندازه‌ای دگرگون شده‌ است.

« از مهمانخانه شاه آباد به حصارک می رود و چهار فرسخ است و دو فرسخ که رفت به پل کرج می رسد، پل کرج پنج چشمه و بناء آن از قدیم است. بانی معین نیست.» (سفرنامه ی قاجاری، میرزا حسین فراهانی)

با نگاه به بخش اصلی پل دختر کرج که یک دهانه طاقدار بزرگ است، و دیگر این که آثار و بقایای مواد و مصالح متعلق به دوران پیش از عصر صفوی هنوز در آن قابل تشخیص است، احتمال می‌دهند که این پل همان پل مورد نظر حمدالله مستوفی است که در دوره صفوی با دگرگونی اندکی بازسازی شده باشد. با این حال برخی آن را مربوط به دوره سلجوقیان در سده‌های پنجم و ششم هجری می‌دانند که در آن زمان از طریق این پل پیوند میان ری با قزوین و باختر را برقرار می‌شده‌ است. به هر روی در این که این پل در دوران صفوی بازسازی شده و دگرگونی بنیادین داشته‌است، تردیدی نیست.  شایان ذکر است که در کتاب پژوهشی و کارشناسی شده، پل های قدیمی ایران (محمد علی مخلصی- چاپ پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی کشور) ، پل دختر کرج را با ادله علمی، پژوهشی جزو پل های قدیمی ایران و پل های دخترهای معروف (دوره ساسانی و اشکانی) تشخیص داده است.

« از رودخانه کرج و پلی با یک طاق به نام پل خاتون یاد می‌کند که به یادبود زبیده خاتون، همسر محبوب هارون‌الرشید، نامگذاری شده‌است.» (حمدالله مستوفی (تاریخ نویس قزوینی)، کتاب نزهه القلوب)

در سال 1330 ش با ساختن پلی در جوار پل دختر که به پل سنگی (پهلوی دوم) معروف است ، تردد از روی پل دختر ممنوع گردید و تردد از روی پل جدید صورت گرفت. این پل به مرور زمان و بر اثر عوامل طبیعی از جمله جاری شدن سیل و ریزش باران دچار فرسودگی شدید شده و به دلیل کاهش استحکام پایه‌های آن در معرض فرو ریختن و نابودی بوده‌ است. در سفرنامه های قاجاری و خارجی به کرارت از پل کرج، تخریب و مرمت آن سخن به میان آمده است.

 در سال ۱۳۸۸ بازسازی و بهسازی پل آغاز شد. برای فراهم ساختن بازدید و گذر گردشگران روی این پل تاریخی و به کارگیری از فضای پیرامون پل که دربرگیرنده رودخانه و بستری سبز است، ساماندهی روی پل انجام گرفت. بدین منظور روی پل سنگفرش شد و دو جان پناه در دو سوی پل و دو پلکان ورودی برای آمد و شد در دو سوی پل بنا شد. بعد از خبر فرو ریختن قسمت میانی این پل کُهن، در آذرماه سال 1399 و با بررسی قدمت تاریخی و شاید باستانی پل دختر کرج می طلبد که مسئولین امر و مربوطه و به بازسازی و مرمت اساسی این اثر ارزشمند استان و کشورمان که در ورودی شهر کرج از سمت شهر تهران، دل هر بیننده و گردشگر را می رباید، را جامعه عمل بپوشانند.

جعفر کوهزاده - البرز پژوه

نویسنده : جعفر کوهزاده

برای دریافت جدیدترین بسته اخبار روز اینجا کلیک کنید

نظرات شما

 

  • بخش نظرات تنها برای ارائه نظرات شما در رابطه با همین مطلب می باشد و نظرات متفرقه حذف خواهند شد.
  • لطفاً از نوشتن متن های تبلیغاتی و یا توهین آمیز خودداری فرمایید.
  • نظرات شما پس از تایید مدیریت وبسایت قابل نمایش خواهد بود لطفاً در ارسال نظرات صبرداشته باشید
  • قبل از ارسال نظرات خود قوانین سایت را مطالعه بفرمایید